Nawóz na ziemniaki powinien wynikać z zasobności gleby, jej zwięzłości i przeznaczenia plonu. Najczęściej najlepszy efekt daje połączenie obornika z uzupełniającym nawożeniem mineralnym NPK, przy czym azot trzeba dawkować ostrożnie, a potas dostarczyć w ilości odpowiadającej potrzebom rośliny.
Od czego zacząć wybór nawozu na ziemniaki?
Ziemniak jest rośliną o dużych wymaganiach pokarmowych. Na wytworzenie 10 ton bulw wraz z odpowiednią masą części nadziemnych potrzebuje przeciętnie około 40 kg azotu, 15 kg fosforu w przeliczeniu na P2O5 oraz 55–65 kg potasu jako K2O. Sama wysokość plonu nie wystarcza jednak do ustalenia dawki. Liczą się także wcześniejsze nawożenie organiczne, pH i zasobność stanowiska.
Przed wyborem nawozu trzeba wykonać analizę gleby. Wynik powinien obejmować przynajmniej pH oraz zasobność w fosfor, potas i magnez. Przy planowaniu dawki azotu pomocne jest także oznaczenie azotu mineralnego. Bez tych informacji łatwo zastosować zbyt dużo jednego składnika, szczególnie gdy na polu był już obornik lub gnojowica.
Na decyzję wpływają przede wszystkim:
- pH gleby – decyduje o dostępności wielu składników i pomaga ocenić, czy można stosować nawozy zakwaszające, takie jak siarczan amonu.
- Zasobność w fosfor i potas – określa, czy potrzebny jest nawóz bogaty w potas, czy raczej produkt o bardziej wyrównanym składzie.
- Przeznaczenie plonu – inne potrzeby mają sadzeniaki, ziemniaki jadalne i odmiany kierowane do przetwórstwa.
- Historia nawożenia – obornik wnosi znaczne ilości azotu, fosforu i potasu, dlatego dawkę nawozu mineralnego trzeba odpowiednio zmniejszyć.
Obornik i nawozy mineralne – jak je połączyć?
Pod ziemniaki najlepiej stosować dobrze przefermentowany obornik w dawce około 25–30 t/ha. Najkorzystniejszy termin to jesień. Obornik należy szybko przykryć glebą, aby ograniczyć straty azotu i umożliwić jego rozkład przed rozpoczęciem wegetacji. Wiosenne stosowanie jest możliwe, ale zwykle daje słabszy efekt i utrudnia przygotowanie równego stanowiska.
Na glebach lekkich jesienne przyoranie obornika wymaga ostrożności. W czasie zimy składniki uwalniane podczas mineralizacji mogą przemieszczać się poza zasięg korzeni, a nawet przenikać do wód gruntowych. Na takich stanowiskach trzeba szczególnie pilnować dawki i warunków wilgotnościowych.
Fosfor i potas najlepiej zastosować przed sadzeniem, ponieważ fosfor jest mało ruchliwy w glebie, a nawożenie pogłówne tymi składnikami zwykle działa słabo. Termin zależy od rodzaju gleby:
| Typ gleby | Termin aplikacji | Uwagi |
|---|---|---|
| Gleba lekka | Wiosna, przed uprawą i sadzeniem | Mniejsze ryzyko wymywania potasu niż po zastosowaniu jesiennym. Nie należy odkładać nawożenia na czas po posadzeniu. |
| Gleba zwięzła | Jesień lub wiosna przed sadzeniem | Nawozy fosforowe i potasowe można dobrze wymieszać z glebą w ramach nawożenia podstawowego. |
| Stanowisko z obornikiem | Obornik jesienią, nawożenie mineralne według analizy | Trzeba uwzględnić składniki wniesione z obornikiem, szczególnie potas i azot. |
| Stanowisko bez nawożenia organicznego | NPK przed sadzeniem | Na glebie ubogiej w potas potrzebny jest nawóz o wysokiej zawartości K2O. |
Na glebie lekkiej nawozy mineralne często stosuje się kilka tygodni przed sadzeniem, aby wymieszać je z warstwą uprawną, ale nie narażać składników na długie wymywanie. Na glebie zwięzłej nawozy potasowe można zastosować jesienią. Dotyczy to zwłaszcza soli potasowej, której chlorki powinny mieć czas na przemieszczenie się w głębsze warstwy gleby przed sadzeniem odmian wrażliwych na chlor.
Przy wyborze nawozu wieloskładnikowego zwróć uwagę na proporcję fosforu do potasu. Gdy obornik dostarczył już potasu, zwykle lepiej sprawdzi się formuła z relatywnie mniejszą ilością P w stosunku do K. Na stanowisku bez nawożenia organicznego potrzebny może być bardziej skoncentrowany nawóz potasowy lub kompleksowy z dodatkiem mikroelementów. Produkty typu LUBOFOS pod ziemniaki są przykładem nawozu o wysokiej zawartości potasu, z dodatkiem azotu, fosforu, wapnia, magnezu i siarki.
Ostrzeżenie: nie zwiększaj dawki potasu bez sprawdzenia jego zasobności w glebie. Nadmiar może prowadzić do luksusowego pobierania tego składnika i pogorszenia parametrów bulw. Potas poprawia gospodarkę wodną rośliny, odporność na okresowe niedobory wody, zawartość skrobi oraz odporność bulw na uszkodzenia, ale jego ilość musi wynikać z bilansu.
Jak dawkować azot pod ziemniaki?
Azot wpływa na wzrost bulw i części nadziemnych, lecz ziemniak źle reaguje na jego nadmiar. Przy nieznanej zasobności można przyjąć orientacyjnie około 40 kg N na każde 10 ton planowanego plonu, ale jest to tylko punkt wyjścia. Ostateczną dawkę trzeba skorygować na podstawie analizy gleby, obornika, odmiany i długości okresu wegetacji.
| Kierunek uprawy | Zalecana dawka N (kg/ha) |
|---|---|
| Ziemniaki jadalne, zbiór po około 60 dniach | około 50 |
| Ziemniaki jadalne, zbiór po około 75 dniach | około 80 |
| Ziemniaki jadalne, pełna dojrzałość fizjologiczna | 100–180 |
| Ziemniaki przeznaczone na sadzeniaki | 70–90 |
| Ziemniaki do przetwórstwa | 100–150 |
| Ziemniaki skrobiowe | 100–180 |
Pod ziemniaki jadalne i sadzeniaki azot zwykle stosuje się w całości przed sadzeniem. W uprawie przemysłowej oraz przy późnych odmianach jadalnych dawkę większą niż 60 kg N/ha można podzielić. Około 60–70% wysiewa się przed sadzeniem, a resztę przed wschodami lub przed zwarciem rzędów. Przy mniejszej dawce dzielenie nie zawsze jest potrzebne.
- Nie wyliczaj dawki wyłącznie na podstawie oczekiwanego plonu, jeśli na stanowisku zastosowano obornik lub gnojowicę.
- Na glebach lekkich ogranicz jednorazową dawkę, gdy istnieje ryzyko wymywania azotu.
- Nie stosuj późnej dawki pogłównej, gdy rośliny są już blisko zwarcia rzędów.
- Dobieraj formę nawozu do pH gleby i terminu działania, a nie tylko do procentowej zawartości azotu.
Przenawożenie azotem powoduje nadmierny rozwój naci, opóźnia dojrzewanie bulw i obniża ich jakość. Może sprzyjać ciemnieniu miąższu, zmniejszać zawartość skrobi i witaminy C, zwiększać podatność na uszkodzenia podczas zbioru oraz powodować większe straty w przechowywaniu. Wczesne odmiany wymagają zwykle nawozu szybko działającego, natomiast przy późnych i przemysłowych można rozważyć podział dawki.
Jak zaplanować nawożenie przed sadzeniem?
Najprostszy algorytm decyzji wygląda następująco:
- Wykonaj analizę gleby obejmującą pH oraz zasobność w fosfor, potas i magnez.
- Ustal planowany plon i kierunek użytkowania ziemniaków.
- Oblicz składniki wniesione z obornikiem, gnojowicą lub gnojówką.
- Dobierz nawóz NPK i termin aplikacji do zwięzłości gleby.
- Zastosuj nawozy fosforowe i potasowe przed sadzeniem, mieszając je z warstwą uprawną.
- Ustal dawkę azotu i zdecyduj, czy podać ją jednorazowo, czy w dwóch częściach.
Jaki nawóz wybrać w konkretnej sytuacji?
Jeżeli masz obornik i gleba jest zasobna w potas, wybierz nawóz NPK z mniejszym udziałem fosforu względem potasu, a dawkę dopasuj do wyników analizy. Gdy obornika nie było, a stanowisko jest ubogie w potas, potrzebny będzie nawóz kompleksowy z wyraźną przewagą K2O oraz ewentualnym dodatkiem magnezu i siarki.
Na glebie lekkiej nawożenie mineralne planuj głównie wiosną, przed sadzeniem. Na glebie zwięzłej część nawożenia fosforem i potasem można wykonać jesienią. Azot traktuj oddzielnie od pozostałych składników, ponieważ jego dawka zależy przede wszystkim od kierunku uprawy i ryzyka pogorszenia jakości bulw. W razie niejasnego wyniku analizy gleby decyzję o dawkach dobrze skonsultować z doradcą rolniczym.
