Lurex to nie samodzielna tkanina, lecz błyszcząca nić dekoracyjna dodawana do innych włókien. Nazwa jest znakiem towarowym, ale w języku potocznym oznacza różne przędze metalizowane i foliowe. Współczesny lureks najczęściej powstaje na bazie lekkiej folii poliestrowej pokrytej metaliczną warstwą.
Co to jest lureks?
Lureks jest dodatkiem do tkaniny lub dzianiny, który nadaje jej metaliczny połysk. Nie tworzy zwykle całego ubrania, lecz występuje obok włókien bazowych, takich jak bawełna, len, wełna, wiskoza, poliester czy akryl. W zależności od projektu jego udział może wynosić od kilku do kilkudziesięciu procent. Im więcej błyszczącej nici, tym wyraźniejszy efekt wizualny, ale też większa sztywność materiału.
Określenie „Lurex” jest nazwą handlową, która z czasem zaczęła funkcjonować jako potoczne określenie metalizowanych nici. Dlatego metka może wskazywać konkretny skład, na przykład poliester z dodatkiem włókna metalizowanego, a nie „100% lureks”. To właśnie włókno bazowe decyduje w dużej mierze o miękkości, rozciągliwości i sposobie prania gotowej rzeczy.
Jak powstaje lureks i z czego jest zrobiony?
Pierwsze nici o metalicznym połysku wykonywano z bardzo cienkich drutów z metali szlachetnych lub ich stopów. Wplatano je w tkaniny, aby podkreślić ich dekoracyjny charakter. Takie rozwiązanie było cięższe, mniej elastyczne i podatne na utlenianie niż współczesne odpowiedniki.
Obecnie lureks najczęściej produkuje się z cienkiej folii poliestrowej albo innego tworzywa sztucznego. Folię pokrywa się metaliczną warstwą, często na bazie aluminium, miedzi lub innych metali, a następnie zabezpiecza powłoką ochronną. Gotowy materiał tnie się na bardzo wąskie paski, które mogą zostać użyte samodzielnie albo owinięte wokół włókna nośnego.
Wersja foliowa jest zazwyczaj lżejsza, gładsza i bardziej elastyczna od nici wykonanej z metalowego drutu. Łatwiej łączy się ją z dzianinami oraz tkaninami przeznaczonymi do odzieży. W niektórych wyrobach dodatek elastanu pomaga zachować rozciągliwość, ponieważ sama metalizowana nić nie zapewnia elastyczności.
Błyszczący dodatek stosuje się między innymi w takich materiałach:
- Bawełna i len są miękkie oraz przewiewne, a metalizowana nić tworzy z nimi wyraźny kontrast.
- Wiskoza nadaje tkaninie lejący charakter, który może równoważyć sztywność lureksu.
- Poliester dobrze sprawdza się w odzieży wieczorowej i dodatkach, ponieważ pozwala uzyskać trwały połysk.
- Dzianiny z dodatkiem lureksu mogą być rozciągliwe, jeśli ich konstrukcja lub skład zawiera elastan.
- Przędze mieszane i syntetyczne często wykorzystują metalizowaną nić w swetrach, dodatkach i strojach okazjonalnych.
Jakie właściwości ma lureks?
Najbardziej rozpoznawalną cechą jest połysk, ale właściwości zależą od rodzaju nici oraz tkaniny, z którą ją połączono. Nowoczesne wersje foliowe są zwykle lżejsze i wygodniejsze niż historyczne nici metalowe. Mogą jednak dawać wyczuwalnie twardszą powierzchnię, zwłaszcza gdy zastosowano ich dużo.
Najważniejsze zalety i ograniczenia tego dodatku przedstawiają się następująco:
- Efekt dekoracyjny – metaliczny połysk ożywia sukienki, swetry, bluzki, dodatki i tkaniny wnętrzarskie.
- Trwałość – współczesne nici foliowe są odporne na zwykłe użytkowanie, jeśli są prawidłowo zabezpieczone i pielęgnowane.
- Różnorodność – lureks może mieć odcienie srebra, złota, czerni oraz kolory uzyskane przez barwienie powłoki.
- Sztywność – większa ilość nici może pogorszyć miękkość i komfort noszenia.
- Wrażliwość na wysoką temperaturę – folia z tworzywa może się odkształcić lub stopić podczas zbyt gorącego prasowania.
- Ryzyko utleniania – starsze wyroby z prawdziwymi metalowymi włóknami mogą z czasem zmieniać wygląd.
Jak prać i prasować ubrania z lureksem?
Najważniejsza zasada brzmi: najpierw sprawdź metkę całego ubrania. Lureks jest dodatkiem, więc zalecenia dla wełny, bawełny, wiskozy czy poliestru mają większe znaczenie niż sama obecność błyszczącej nici. Jeśli producent nie podaje innych wskazówek, bezpiecznym punktem wyjścia jest delikatne pranie w temperaturze do 30°C.
Przy praniu postępuj w następującej kolejności:
- Sprawdź skład tkaniny i symbole pielęgnacji na metce.
- Odwróć ubranie na lewą stronę i włóż je do miękkiego worka do prania.
- Wybierz program delikatny albo pranie ręczne oraz łagodny detergent.
- Nie pocieraj, nie skręcaj i nie wyżymaj materiału mechanicznie.
- Po praniu delikatnie odciśnij wodę i susz rzecz zgodnie z rodzajem włókna bazowego.
Sposób pielęgnacji zmienia się wraz z materiałem, z którym połączono lureks:
| Baza tkaniny | Zalecenia prania | Uwagi do prasowania |
|---|---|---|
| Wełna | Program do wełny lub pranie ręczne w niskiej temperaturze. Nie pocieraj i nie wyżymaj. | Jeśli metka na to pozwala, prasuj przez ściereczkę na niskiej temperaturze. Susz na płasko. |
| Bawełna i len | Wybierz delikatny program i temperaturę zgodną z metką. Przy dużej ilości lureksu lepiej ograniczyć intensywne wirowanie. | Ustaw niską temperaturę i użyj warstwy ochronnej między żelazkiem a tkaniną. |
| Poliester i inne włókna syntetyczne | Pierz delikatnie, najlepiej w temperaturze do 30°C. Unikaj wybielaczy i silnych środków chemicznych. | Prasuj tylko na najniższym ustawieniu, przez tkaninę ochronną. W razie wątpliwości zrezygnuj z prasowania. |
| Wiskoza i dzianina | Ogranicz tarcie i wirowanie, ponieważ materiał może zmienić kształt lub się rozciągnąć. | Susz zgodnie z metką, a prasowanie wykonuj od lewej strony przez ściereczkę. |
Ubrania z wełną najlepiej suszyć na płasko, na ręczniku, aby nie rozciągnęły się pod wpływem wilgoci. Rzeczy z innych włókien można zwykle zawiesić na szerokim wieszaku, z dala od grzejników i intensywnego słońca. Starsze, delikatne wyroby z metalowym drutem, zwłaszcza vintage, lepiej oddać do pralni specjalizującej się w odzieży wymagającej ostrożnego czyszczenia.
Lureks to dekoracyjna nić, a nie osobny rodzaj tkaniny. Nowoczesne wersje foliowe są lekkie i elastyczniejsze od dawnych nici metalowych, ale nadal wymagają delikatnego traktowania. Przy praniu i prasowaniu zawsze kieruj się przede wszystkim składem materiału bazowego oraz instrukcją na metce.
